De Man Die 17 Seconden Zichtbaar Was, en 14 Jaar Spoorloos

Op 15 april 2011, om tien over vier 's middags, duwde een man de glazen toegangsdeur open van een budgethotel in het zuiden van Frankrijk. De bewakingscamera boven de deur registreerde hem in korrelig beeld: een slanke gestalte, donker haar, een zwarte rugzak op zijn rug en een langwerpige kledingzak over zijn linkerschouder. Hij liep de parkeerplaats over, passeerde een zilvergrijze Citroën C5 zonder erin te stappen, en sloeg rechtsaf richting een rotonde aan de rand van het stadje Roquebrune-sur-Argens. Daarna verdween hij uit het kader van de camera. En uit de rest van de wereld.

Die zeventien seconden beeldmateriaal zijn het laatste betrouwbare bewijs dat Xavier Dupont de Ligonnès, vijftig jaar oud, vader van vier kinderen, echtgenoot, katholiek, zakenman, schuldenaar, leugenaar, nog leefde. Zes dagen later zouden rechercheurs in een achtertuin in Nantes, ruim 800 kilometer verderop, de lichamen vinden van zijn vrouw, zijn vier kinderen en de twee familiehonden. Begraven onder een terras dat hij eigenhandig had aangelegd.

Het is een zaak die Frankrijk al meer dan veertien jaar in zijn greep houdt. Niet alleen vanwege de gruwelijkheid, maar vanwege de onmogelijkheid: hoe verdwijnt een man volledig, in een tijdperk van camera's, bankpassen, telefoonmasten en digitale voetafdrukken? En hoe bereid je die verdwijning zo minutieus voor dat zelfs Interpol, met een internationaal arrestatiebevel en de medewerking van tientallen landen, geen spoor meer vindt?

Het antwoord begint niet op die parkeerplaats in de Var. Het begint maanden eerder, in een rijtjeshuis aan een drukke boulevard in Nantes, waar een gezin langzaam uiteenviel achter gesloten gordijnen.

Xavier Dupont de Ligonnès stamde uit een oude adellijke familie uit de Aveyron, een streek in het zuiden van Frankrijk waar naam en reputatie zwaarder wogen dan een bankrekening. Zijn vader was een excentrieke graaf die beweerde visioenen te ontvangen van de Maagd Maria. Zijn moeder was diepgelovig. Xavier groeide op met het idee dat de familie Dupont de Ligonnès bijzonder was, voorbestemd, zelfs. Die overtuiging zou hij zijn hele leven met zich meedragen, ook toen de werkelijkheid steeds verder afweek van het familieverhaal.

In de jaren negentig trouwde hij met Agnès Hodanger, een vriendelijke, rustige vrouw uit een welgestelde familie in Versailles. Ze kregen vier kinderen: Arthur, Thomas, Anne en Benoît. Het gezin vestigde zich in Nantes, aan boulevard Robert-Schuman 55, in een bescheiden maar ruim huis met een tuin. Xavier presenteerde zich als ondernemer, iemand met connecties en plannen. In werkelijkheid mislukte het ene project na het andere. Hij verkocht internetabonnementen, probeerde een bedrijf in medische apparatuur op te zetten, investeerde in vastgoed dat niets opleverde. Elke mislukking werd gevolgd door een nieuwe belofte, een nieuw verhaal, een nieuwe lening.

Tegen 2010 was de financiële situatie van het gezin rampzalig. Xavier had tienduizenden euro's schuld bij banken, bij vrienden, bij kennissen. Hij leende geld van een minnares, een vrouw met wie hij al jaren een buitenechtelijke relatie onderhield, en schreef haar in januari 2010 een smeekbrief waarin hij haar vroeg om nog eens 25.000 euro, bovenop de 50.000 die hij al had geleend. Agnès wist van de schulden, maar niet van de omvang. De kinderen wisten van niets.

Het gezin leefde in een cocon van leugens. Xavier vertelde zijn vrouw dat hij aan een groot zakelijk project werkte. Hij vertelde zijn vrienden dat het gezin binnenkort naar het buitenland zou verhuizen. Hij vertelde zijn moeder dat alles goed ging. Ondertussen stapelden de aanmaningen zich op en werd de huur al maanden niet meer betaald. De verhuurder had een uitzettingsprocedure gestart. In maart 2011 was het vonnis definitief: het gezin moest het huis verlaten.

Voor Xavier Dupont de Ligonnès was dat het kantelpunt. Niet de schulden zelf, die had hij jarenlang weten te verbergen. Het was de onvermijdelijkheid van ontmaskering. Het moment waarop iedereen zou zien wie hij werkelijk was: geen succesvolle ondernemer, geen adellijke patriarch, maar een man die zijn gezin naar de afgrond had geleid. Criminologen zouden hem later vergelijken met Jean-Claude Romand, de Fransman die in 1993 zijn hele gezin vermoordde nadat achttien jaar lang verborgen was gebleven dat hij nooit arts was geworden. Beide mannen deelden dezelfde pathologie: liever alles vernietigen dan gezichtsverlies lijden.

Ergens in maart 2011 begon Xavier met voorbereidingen die achteraf een ijzingwekkende logica onthulden. Hij kocht zakken ongebluste kalk bij een bouwmarkt, het soort dat wordt gebruikt om ontbinding te versnellen en geur te maskeren. Hij schafte vuilniszakken aan, dik plastic folie, en cement. Hij begon aan de aanleg van een nieuw terras in de achtertuin, een project dat hij aan de buren presenteerde als een lang uitgestelde renovatie. Niemand vond het vreemd. Een man die aan zijn tuin werkt in het vroege voorjaar, wat is daar verdacht aan?

Tegelijkertijd regelde hij een .22 kaliber geweer via zijn jachtvergunning. Hij had al jaren een wapenvergunning en was lid van een schietclub. Het wapen was legaal. De munitie kocht hij in een wapenwinkel, zonder dat iemand een wenkbrauw optrok.

Begin april 2011 begon het gezin te verdwijnen. Niet allemaal tegelijk, dat zou opvallen. Eén voor één stopten de kinderen met naar school gaan. Xavier stuurde e-mails naar hun scholen met excuses: ziekte, familieverplichtingen, een aanstaande verhuizing naar Australië. De school van de dertienjarige Benoît ontving een bericht dat het gezin naar het buitenland vertrok vanwege Xaviers werk. De school van de zestienjarige Anne kreeg een soortgelijk verhaal. Niemand trok het in twijfel. Het was vlak voor de paasvakantie, een logisch moment om te vertrekken.

Agnès stuurde op 3 april een laatste sms naar een vriendin. Daarna werd het stil.

Onderzoekers zouden later vaststellen dat de moorden vermoedelijk plaatsvonden tussen 3 en 5 april 2011. De exacte volgorde is nooit met zekerheid vastgesteld. Wat vaststaat is dat alle vijf de gezinsleden en de twee labradors werden gedood en begraven onder het terras in de achtertuin van boulevard Robert-Schuman 55.

Na de moorden bleef Xavier nog ruim tien dagen in het huis. Tien dagen waarin hij de lichamen begroef, het terras afwerkte, het huis opruimde en een reeks brieven en e-mails verstuurde die bedoeld waren om de illusie van een normaal vertrek in stand te houden.

Hij stuurde berichten naar familieleden en vrienden vanuit de e-mailaccounts van Agnès en de kinderen. Korte, geruststellende berichten: alles is goed, we zijn druk met de verhuizing, we nemen snel contact op. Hij betaalde een paar openstaande rekeningen om geen argwaan te wekken. Hij haalde foto's uit lijstjes en stopte kleding in dozen, alsof het gezin daadwerkelijk aan het inpakken was.

Op 8 april schreef hij een brief die hij naar negen bekenden stuurde. Het was een document van twee pagina's, geschreven in een toon die balanceerde tussen zakelijkheid en waanzin. "Wanneer jullie deze regels lezen," schreef hij, "zullen wij geen Franse staatsburgers meer zijn, maar Amerikaanse ingezetenen." Hij beweerde dat hij was gerekruteerd door de Amerikaanse Drug Enforcement Administration, de DEA, om te getuigen in een groot drugsproces. Het hele gezin moest onderduiken in een getuigenbeschermingsprogramma. Hij gaf gedetailleerde instructies: één vriend moest het appartement komen leeghalen, een ander moest bankzaken regelen, een derde moest kooktoestellen en persoonlijke bezittingen ophalen.

Het was een absurd verhaal. Xavier Dupont de Ligonnès had geen enkele band met de DEA, met drugshandel, of met de Amerikaanse overheid. De brief was een rookgordijn, bedoeld om de periode tussen zijn vertrek en de ontdekking van de lichamen zo lang mogelijk te rekken. En het werkte. De ontvangers van de brief waren verbaasd, sommigen sceptisch, maar niemand belde de politie. Ze kenden Xavier als een charmante, soms excentrieke man met grote verhalen. Dit was gewoon weer zo'n verhaal.

Op 10 april verliet Xavier het huis in Nantes voor het laatst. Hij stapte in zijn zilvergrijze Citroën C5, kenteken 235 CJG 44, en reed naar het zuiden. De volgende dagen legde hij een route af die achteraf nauwkeurig is gereconstrueerd aan de hand van hotelreserveringen, tankbonnetjes en camerabelden.

Hij overnachtte in goedkope hotels langs de snelweg. Hij betaalde contant waar mogelijk. Hij vermeed tolpoorten met automatische kentekenherkenning, althans, dat probeerde hij. Op sommige trajecten werd zijn kenteken toch geregistreerd, wat rechercheurs later in staat stelde zijn route te reconstrueren.

Op 14 april arriveerde hij in Roquebrune-sur-Argens, een klein stadje in de Var, op zo'n 20 kilometer van de kust van de Côte d'Azur. Hij checkte in bij het Hôtel Formule 1, een budgetketen waar een kamer minder dan 30 euro per nacht kostte. Het was het soort hotel waar niemand vragen stelde: een betonnen doos langs de snelweg, met smalle kamers, dunne muren en een automaat voor het inchecken.

Die nacht sliep hij daar. Wat hij deed in die uren is onbekend. Of hij sliep, of hij wakker lag, of hij plannen maakte of juist geen plan meer had, niemand weet het.