De Man Die een Heel Land Verzon, en 250 Mensen Erheen Stuurde

Op een herfstochtend in 1821 stapte een man uit een rijtuig op Downing Street in Londen. Hij droeg een militair uniform dat niemand herkende: een donkergroene jas met gouden epauletten, een sjerp van zijde over zijn borst, en op zijn revers een medaille die hij zichzelf had toegekend. Zijn naam was Gregor MacGregor. Hij was 34 jaar oud, geboren in Edinburgh, en hij beweerde de soevereine vorst te zijn van een land dat niet bestond.

Wat hij in de daaropvolgende maanden zou opzetten, wordt door historici beschouwd als een van de meest geraffineerde investeringsfraudes uit de moderne geschiedenis. MacGregor verkocht land, obligaties en valuta van een fictieve natie aan honderden Britse en Schotse burgers. Hij overtuigde hen om hun spaargeld in te wisselen voor waardeloos papiergeld. Hij liet hen aan boord gaan van schepen richting een kolonie die nergens bestond. En toen die schepen aankwamen bij een verlaten kuststrook in Centraal-Amerika, stierven meer dan 180 van de circa 250 kolonisten aan malaria, gele koorts en uitputting.

Maar het opmerkelijkste aan Gregor MacGregor was niet dat hij dit deed. Het opmerkelijkste was dat hij het daarna opnieuw deed, in Frankrijk.

Gregor MacGregor groeide op in een middenklassegezin in Edinburgh, maar vertelde iedereen die het wilde horen dat hij afstamde van een oud Schots adellijk geslacht. De MacGregors van clan Gregor hadden inderdaad een roemruchte geschiedenis: Rob Roy MacGregor, de legendarische Schotse outlaw, behoorde tot dezelfde clan. Gregor claimde een directe bloedlijn. Of dat waar was, viel niet te controleren, en dat was precies het punt. In het Londen van het vroege negentiende-eeuwse Britse Rijk, waar fortuin en afkomst de deuren openden, was een onverifieerbare adellijke achtergrond bijna net zo goed als een echte.

Op zijn zestiende trad MacGregor toe tot het Britse leger. Hij diende kort in de Napoleontische Oorlogen, maar zijn werkelijke militaire carrière begon in Zuid-Amerika. In 1811 reisde hij naar Venezuela, waar Simón Bolívar zijn onafhankelijkheidsoorlog tegen Spanje voerde. MacGregor sloot zich aan bij de revolutionairen. Hij trouwde met Josefa Antonia Andrea Aristeguieta y Lovera, een nicht van Bolívar, wat hem toegang gaf tot de hoogste kringen van de Latijns-Amerikaanse bevrijdingsbeweging. Hij vocht in meerdere veldslagen, werd bevorderd tot generaal, en begon een patroon te ontwikkelen dat zijn hele leven zou kenmerken: hij overdreef zijn prestaties, verzon titels die niemand hem had gegeven, en vertrok steevast voordat iemand hem kon ontmaskeren.

In 1817 leidde MacGregor een aanval op Amelia Island, een Spaans eiland voor de kust van Florida. Hij veroverde het met een handvol huurlingen, riep zichzelf uit tot militair gouverneur, en sloeg een herdenkingsmedaille. Twee maanden later moest hij vluchten toen de Amerikanen het eiland opeisten. In 1819 probeerde hij de Spaanse havenstad Portobelo in Panama in te nemen. De aanval mislukte. Zijn manschappen deserteerden. MacGregor vluchtte opnieuw.

Het was na deze reeks mislukkingen dat hij op een idee kwam dat briljanter was dan welke militaire campagne ook. Als hij geen echt land kon veroveren, zou hij er een verzinnen.

In april 1820 zeilde MacGregor naar de Mosquito-kust, een dunbevolkte strook land langs de Caribische Zee in wat nu Honduras en Nicaragua is. Het gebied stond nominaal onder gezag van de Miskito-koning, George Frederic Augustus I, een inheemse leider wiens titel grotendeels ceremonieel was en wiens macht afhankelijk was van Britse steun. MacGregor bezocht de koning en kreeg, volgens zijn eigen lezing, een enorm stuk land toegewezen. Latere bronnen suggereren dat hij de koning omkoopte met een kist rum en sieraden in ruil voor een vaag document. Wat MacGregor vervolgens deed met dat document, had George Frederic zich niet kunnen voorstellen.

MacGregor keerde terug naar Londen in de herfst van 1821 en presenteerde zich als de Cazique van Poyais, de soevereine vorst van een onafhankelijke staat aan de Mosquito-kust. Hij had alles voorbereid. Hij opende een kantoor waar hij kavels land verkocht voor vier shilling per acre. Hij stelde een zekere William John Richardson aan als zijn officiële diplomatieke vertegenwoordiger in Engeland. Hij liet brieven drukken op luxe briefpapier, geadresseerd aan koning George IV, ondertekend met "GREGOR I". En hij liet kaarten maken, prachtige, gedetailleerde kaarten in kleur, waarop bergen, rivieren, een kathedraal en een operagebouw stonden afgebeeld in de fictieve hoofdstad San José.

De kaarten waren overtuigend omdat ze precies leken op de kaarten van echte koloniale gebieden die in diezelfde periode werden aangeboden aan Britse investeerders. Begin jaren 1820 beleefde Londen een speculatiegolf rond Latijns-Amerikaanse staatsleningen. Colombia, Chili, Peru, Mexico, al deze pas onafhankelijke naties gaven obligaties uit op de Londense beurs. Investeerders verdienden fortuinen. De honger naar exotische beleggingen was enorm. MacGregor hoefde alleen maar mee te surfen op die golf.

Daarom deed hij iets wat zijn plan van simpele landfraude naar een heel ander niveau tilde. Op 23 oktober 1822 bood hij op de Londense markt een staatslening aan van het "Koninkrijk Poyais" ter waarde van £200.000, met een rente van 6 procent, aanzienlijk hoger dan wat de meeste Europese staatsleningen boden. Investeerders grepen toe. De obligaties werden verkocht via gerespecteerde tussenpersonen. Niemand stelde vragen, want niemand stelde vragen bij Colombiaanse of Chileense obligaties, en Poyais leek niet anders.

Tegelijkertijd liet MacGregor in Edinburgh een partij bankbiljetten drukken. De Bank of Poyais, die uiteraard niet bestond, gaf naar schatting 70.000 biljetten uit. De biljetten hadden een groen-kruisembleem en zagen er professioneel uit. MacGregor moedigde toekomstige kolonisten aan om hun Britse ponden in te wisselen voor Poyais-dollars, zodat ze bij aankomst direct konden handelen in de lokale economie. Honderden mensen deden dit. Ze stopten hun spaargeld in plunjezakken vol waardeloos papier.

Om het beeld compleet te maken, verscheen in 1822 een boek: Sketch of the Mosquito Shore, Including the Territory of Poyais, zogenaamd geschreven door een zekere "Captain Thomas Strangeways". Het boek telde meer dan 300 pagina's en beschreef in gedetailleerd proza de vruchtbare gronden, het milde klimaat, de goudmijnen en de welvarende nederzettingen van Poyais. Het bevatte illustraties van gebouwen die niet bestonden en beschrijvingen van oogsten die nooit waren geoogst. In werkelijkheid had MacGregor het boek zelf geschreven, of laten schrijven. "Thomas Strangeways" was een verzinsel.

Het boek deed zijn werk. In Edinburgh en Londen meldden zich honderden gegadigden: boerengezinnen, ambachtslieden, schoenmakers, timmerlieden, een gepensioneerde huisschilder, zelfs een bankdirecteur. Ze verkochten hun huizen, pakten hun gereedschap in, namen afscheid van familie, en maakten zich klaar voor de overtocht naar het beloofde land.

Op 10 september 1822 vertrok het eerste schip, de Honduras Packet, vanuit Londen met 70 emigranten aan boord. Het waren voornamelijk Schotse gezinnen, mannen, vrouwen en kinderen, die hun beste kleren droegen en koffers vol huisraad meesleepten. Ze hadden zaagbladen, pikhouwelen en machetes bij zich, gereedschap om de grond te bewerken die MacGregor hun had beloofd. In hun zakken zaten de waardeloze Poyais-dollars.

De overtocht duurde bijna twee maanden. In november 1822 bereikte de Honduras Packet de monding van de Black River aan de Mosquito-kust. De emigranten stonden aan dek en tuurden naar de kustlijn. Ze verwachtten een haven, een pier, gebouwen, misschien de kathedraal van San José in de verte. Wat ze zagen was een onbewoond strand. Fel wit zand, bezaaid met koraalstukken en doornige struiken. Daarachter een ondoordringbare muur van tropisch regenwoud. Geen pier. Geen gebouwen. Geen stad. Geen enkel teken van menselijke bewoning.

De eerste reactie was ongeloof. Sommige emigranten dachten dat ze op de verkeerde plek waren aangekomen. Anderen vermoedden dat de nederzetting verder landinwaarts lag, verscholen achter het gebladerte. Kleine groepen trokken de jungle in om te zoeken naar de hoofdstad San José. Ze vonden niets, alleen dicht struikgewas, modderige kreken en wolken muggen. Wat ze wél vonden, op een open plek niet ver van het strand, waren de resten van een oud stenen gebouw, half overwoekerd door klimplanten. En ernaast: een geïmproviseerd kerkhof met verse graven.

De graven waren van eerdere bezoekers aan deze kust, handelaren of zeelieden die hier waren gestrand en aan tropische ziekten waren bezweken. Voor de kolonisten was het een teken dat ze niet wilden lezen. Ze hadden hun hele leven verkocht voor dit moment, en de waarheid was te groot om te accepteren.

Daarom bleven ze. Ze sleepten hun bagage van boord, zetten provisorische tenten op van zeildoek, en begonnen het strand te ontginnen. De mannen hakten met machetes paden door het kreupelhout. De vrouwen probeerden kookplaatsen in te richten op het zand. De kinderen speelden tussen de kisten en vaten. Het was een absurd tafereel: een groep Schotse burgers in hun zondagse kleren, die probeerden een stad te bouwen op een plek waar geen stad kon bestaan.

Binnen enkele weken begonnen de eerste kolonisten ziek te worden. De muggen waren meedogenloos. Overdag hing de lucht zwaar en vochtig, als in een stoombad. 's Nachts kropen insecten over de provisorische slaapplaatsen. Er was geen schoon drinkwater. Het voedsel dat ze hadden meegebracht begon te bederven in de tropische hitte. En toen, in januari 1823, arriveerde het tweede schip.

De Kennersley Castle was op 22 januari 1823 vertrokken vanuit Leith, de haven van Edinburgh, met ongeveer 180 emigranten aan boord. Ze hadden dezelfde verwachtingen als de eerste groep: een bloeiende kolonie, vruchtbare grond, een nieuw begin. Toen het schip in maart 1823 de Black River bereikte en de passagiers het strand zagen, de geïmproviseerde tenten, de uitgemergelde gezichten van de eerste kolonisten, de afwezigheid van alles wat hun was beloofd, sloeg de stemming om van verwachting naar ontzetting.

Nu waren er circa 250 mensen op een verlaten kuststrook, zonder adequate voorraden, zonder medische voorzieningen, zonder enige infrastructuur. En toen kwam de storm.