31 Jaar Dood, en Toen Deed Ze Zelf de Deur Open

Op 26 juli 1984 gaf Petra Pazsitka de sleutel van haar studentenkamer aan haar buurman. Ze deed dat terloops, alsof het niets voorstelde. De buurman keek haar vragend aan. Petra haalde haar schouders op. Ze wilde niet dat er problemen kwamen als de sleutel zoek zou raken, zei ze. Daarna liep ze de gang uit, de trap af, de zomerzon van Braunschweig in. Ze was 24 jaar oud, studeerde informatica, en had die ochtend een afspraak bij de tandarts. In haar rugzak zat een verjaardagscadeau voor haar jongere broer, een paar persoonlijke spullen, en een stapel van honderd handgeschreven pagina's, haar onafgemaakte scriptie over computertaalkunde. Alsof ze wist dat ze die ooit nog nodig zou hebben.

Na de tandarts verdween Petra Pazsitka van de aardbodem.

Niet figuurlijk. Letterlijk. Geen getuige zag haar bij de bushalte. Geen camera registreerde haar vertrek. Geen vriendin ontving een afscheidsbriefje. De volgende ochtend merkte haar broer dat ze niet was thuisgekomen in Wolfsburg. Hij wachtte een dag. Toen nog een dag. Daarna stapte hij naar de politie.

Het bureau in Braunschweig nam de melding serieus. Een jonge vrouw, informatica-studente, verdwenen na een tandartsbezoek, dat paste niet in het profiel van iemand die vrijwillig vertrok. Rechercheurs reconstrueerden haar laatste uren met chirurgische precisie. De sleuteloverdracht aan de buurman: vastgelegd. Het winkeltje waar ze het verjaardagscadeau kocht: bezocht en ondervraagd. De tandartspraktijk: bevestigde haar afspraak en vertrek. Alles klopte tot aan het moment dat Petra de praktijk verliet en naar rechts had moeten lopen, richting de bushalte. Daarna: niets.

De rechercheurs kenden die bushalte. Een paar maanden eerder was in de buurt van diezelfde route, bij een halte in Wolfsburg, het lichaam gevonden van een 14-jarig meisje. Vermoord en begraven in een ondiepe kuil naast het bushokje. De dader was opgepakt, een man uit de regio die later ook bekende Petra te hebben gedood. Hij beschreef hoe hij haar had aangevallen bij de halte. De politie had eindelijk een doorbraak, of dat leek zo. Maar toen trok de man zijn bekentenis in. Volledig. Zonder uitleg. Er was geen lichaam, geen forensisch bewijs, geen getuige. De zaak hing in de lucht als rook zonder vuur.

Vijf jaar lang zochten rechercheurs in Braunschweig naar een spoor. Ze plaatsten een oproep in het televisieprogramma Aktenzeichen XY... ungelöst, het Duitse equivalent van Opsporing Verzocht. Miljoenen kijkers zagen Petra's foto op het scherm verschijnen, een jonge vrouw met donker haar en een rustige blik. De telefoonlijnen bleven stil. Geen enkele tip leidde ergens heen. Geen lichaam dook op in een bos, een rivier of een bouwput. Geen DNA, geen kledingstuk, geen schoen.

In 1989 nam een rechter in Braunschweig een besluit dat in Duitsland zelden wordt genomen maar juridisch onvermijdelijk was geworden. Na vijf jaar zonder enig teken van leven verklaarde de rechtbank Petra Pazsitka officieel voor dood. Haar naam werd doorgestreept in het bevolkingsregister. Haar ouders, inmiddels gescheiden, kregen het bericht per post. Haar broer, die vijf jaar eerder aangifte had gedaan, moest accepteren dat zijn zus niet meer bestond, althans, niet op papier.

Wat niemand wist, niet de rechter, niet de rechercheurs, niet de ouders, niet de broer, was dat Petra op dat moment op 320 kilometer afstand in een klein appartement zat. Levend. Gezond. En volkomen onvindbaar.

Ze had alles gepland.

Weken voordat ze op 26 juli 1984 naar de tandarts ging, had Petra stilletjes een flatje gehuurd in Gelsenkirchen, een industriestad in het Ruhrgebied waar niemand haar kende. Ze had 3000 mark van haar bankrekening gehaald, in 1984 genoeg om maanden van te leven als je zuinig was. Ze had haar persoonlijke bezittingen tot een minimum teruggebracht: wat kleding, haar scriptie, een paar documenten. De sleutel die ze aan haar buurman gaf was geen gebaar van beleefdheid. Het was het laatste puzzelstukje van een zorgvuldig geconstrueerd verdwijningsplan. Door de sleutel achter te laten leek het alsof ze was weggerukt uit haar kamer. Alsof iemand haar had meegenomen. Precies dat effect wilde ze bereiken.

Vanuit Gelsenkirchen verhuisde Petra naar Düsseldorf, waar ze een nieuw leven begon onder de naam Susanne Schneider. Geen vals paspoort. Geen vervalste documenten. Ze gebruikte simpelweg een andere naam en zorgde ervoor dat ze nergens officieel geregistreerd stond. In het Duitsland van de jaren tachtig, zonder digitale databases, zonder gekoppelde systemen tussen deelstaten, zonder internet, was dat eenvoudiger dan het klinkt. Ze betaalde haar huur contant. Ze werkte als bijleslerares en als schoonmaakster, baantjes die in die tijd vaak zwart werden betaald, zonder loonstrookje, zonder belastingaangifte. Ze kocht geen auto. Ze boekte geen vakantie. Ze opende geen bankrekening. Ze had geen telefoon.

Dertig jaar lang leefde Petra Pazsitka als een geest in het hart van een Duitse grootstad.

De discipline die dat vereiste is moeilijk te bevatten. Elk moment van elke dag moest ze opletten. Geen verspreking bij de bakker. Geen onbedachtzaam telefoontje naar haar broer op zijn verjaardag. Geen bezoek aan een dokter die naar haar verzekeringsnummer zou vragen. Geen sollicitatie bij een bedrijf dat een kopie van haar identiteitsbewijs wilde. Geen vriendschap die te diep ging, geen relatie die te dichtbij kwam. Elke menselijke impuls die normaal en gezond is, contact zoeken, hulp vragen, je verhaal delen, moest ze onderdrukken. Dag na dag. Jaar na jaar. Decennium na decennium.

In haar kleine bovenwoning in de Düsseldorfse binnenstad stond een bureau met oude papieren. Een bed. Wat kleding in een lade. Geen laptop, want die bestond nog niet toen ze verdween, en toen ze wel bestonden had ze geen identiteit om er een te kopen. Geen smartphone. Geen e-mailadres. De wereld om haar heen transformeerde, de Muur viel, het internet veranderde alles, Duitsland werd herenigd, Europa kreeg een gemeenschappelijke munt, en Petra zat in haar kamer en keek toe vanachter een raam dat ze zelden opende.

Ze wist niet eens dat de politie naar haar had gezocht.

Dat detail is misschien wel het meest verbijsterende aan het hele verhaal. Toen Petra in 2015 eindelijk haar mond opendeed, vertelde ze de politie dat ze geen idee had gehad van de maandenlange zoekactie, de televisie-uitzending, de verdachte die haar moord had bekend en weer ingetrokken. Ze was simpelweg vertrokken en had nooit meer achterom gekeken. De wereld die ze achterliet bestond niet meer voor haar. Ze had zichzelf geamputeerd van haar eigen geschiedenis.

Maar waarom?

Die vraag hing 31 jaar in de lucht. En het antwoord, toen het uiteindelijk kwam, was donkerder dan wie dan ook had vermoed.

Op 11 september 2015, een datum die om andere redenen in het collectieve geheugen gegrift staat, reed een politieauto door een rustige straat in Düsseldorf. Er was een melding binnengekomen van een inbraak in een flatgebouw. Routine. Twee agenten stapten uit, liepen het trappenhuis in, en begonnen de bewoners te ondervragen. Op een van de deurbellen stond de naam S. Schneider. Ze belden aan.

De vrouw die opendeed was midden vijftig, mager, terughoudend. Ze droeg eenvoudige kleding en keek de agenten aan met de waakzame blik van iemand die gewend is om niet op te vallen. De agenten stelden hun standaardvragen. Had ze iets gezien? Gehoord? Kende ze de buren?

Susanne Schneider antwoordde kort en afgemeten. Nee, ze had niets gezien. Nee, ze kende de buren niet goed. Toen vroegen de agenten om haar identiteitsbewijs. Een routineverzoek bij een buurtonderzoek. Niets bijzonders.

Er viel een stilte.