De Sikkel Die Vliegen Niet Konden Vergeten

Het was ergens in het jaar 1235, op een zomerdag zo heet dat de lucht boven de rijstvelden trilde als water. In een klein plattelandsdorp in het zuiden van China lag een man dood langs een zandpad. Zijn lichaam was overdekt met diepe snijwonden, tientallen, verspreid over zijn schouders, borst en armen. Het soort wonden dat een sikkel maakt, het boogvormige oogstmes dat iedere boer in het dorp bezat. Naast hem lagen zijn geldbuidel en persoonlijke bezittingen, onaangeroerd. Niemand had iets gestolen.

De dorpelingen die het lichaam vonden, stonden in een halve kring om het slachtoffer heen. Cicaden zoemden in de bamboebosjes langs het pad. De geur van gedroogd gras en warme aarde vermengde zich met iets scherpers, de ijzerachtige lucht van opgedroogd bloed. Een paar vrouwen hielden hun mouw voor hun neus. Kinderen werden weggestuurd. Iemand rende naar het districtskantoor om de autoriteiten te waarschuwen.

De man die op die melding reageerde, was een onderzoeksrechter genaamd Song Ci.

Song Ci was op dat moment eind veertig, een ambtenaar van de Song-dynastie die al jaren door de zuidelijke provincies reisde om sterfgevallen te onderzoeken. Hij was geen arts in de moderne zin van het woord, maar een zogenaamde *yishi*, een gerechtelijk inspecteur wiens taak het was om bij onnatuurlijke dood ter plaatse het lichaam te onderzoeken, de doodsoorzaak vast te stellen en te bepalen of er sprake was van misdrijf. In een tijd waarin de meeste functionarissen zich baseerden op getuigenverklaringen, geruchten of bekentenissen verkregen onder druk, had Song Ci een andere aanpak ontwikkeld. Hij keek. Hij mat. Hij observeerde wat het lichaam hem vertelde.

Toen hij bij het zandpad arriveerde, knielde hij naast het slachtoffer en bestudeerde de wonden. De snijvlakken zaten voornamelijk aan de voorkant van het lichaam, onder de ribben, over de schouders, langs de onderarmen. Dat patroon vertelde hem iets: het slachtoffer had zijn aanvaller gezien. Hij was van voren aangevallen, niet van achteren overvallen. De wonden op de handen en onderarmen waren verdedigingswonden, de man had geprobeerd de slagen af te weren. Onder zijn nagels zat aarde, alsof hij in de grond had gegrepen terwijl hij viel.

Song Ci stond op en keek naar de onaangeroerde bezittingen. Een roofoverval zou de geldbuidel hebben meegenomen. Dit was geen willekeurig geweld. Dit was persoonlijk.

Hij liet de weduwe van het slachtoffer halen. Op het erf van haar huis, in de schaduw van een afdak van gevlochten riet, stelde hij haar vragen. Had haar man vijanden? De vrouw schudde haar hoofd. Een goede man, zei ze. Hardwerkend. Geen ruziemaker. Song Ci drong aan. Was er dan helemaal niemand met wie hij onenigheid had? De vrouw aarzelde. Er was iemand, gaf ze toe. Een man uit het dorp die geld had geleend van haar echtgenoot en het niet kon terugbetalen. Er was spanning over geweest, maar ze had niet gedacht dat het zo ver zou gaan.

Song Ci noteerde de naam. Hij had nu een motief, maar geen bewijs. Geen getuigen. Geen bloedsporen op de kleding van een verdachte. Geen bekentenis. In een dorp waar tientallen mannen dagelijks met sikkels werkten, was het moordwapen onzichtbaar, het zag er precies zo uit als elk ander stuk gereedschap.

Daarom bedacht hij iets dat nog nooit eerder was gedaan.

De volgende ochtend liet Song Ci een oproep door het dorp verspreiden. Een omroeper liep langs de huizen en erven met een koperen gong. Iedere man in het dorp moest zijn sikkel meebrengen naar het dorpsplein. Geen uitzonderingen. Wie weigerde, zou als verdachte worden beschouwd.

Ze kwamen. Tientallen boeren, de een na de ander, met hun werktuig in de hand. Sikkels met houten stelen en gebogen ijzeren bladen, sommige nieuw en glanzend, andere oud en roestig, allemaal gebruikt voor het maaien van rijst en riet. De mannen legden hun gereedschap op de grond, in een lange rij op het open zandveld voor het dorpshuis. De zon stond bijna loodrecht. Schaduwen waren kort en scherp. Het was stil geworden, zelfs de kippen op het nabijgelegen erf leken te zwijgen.

Song Ci gaf een bevel. Alle mannen moesten twintig passen achteruit stappen en in een rij gaan staan. Niemand mocht zijn sikkel aanraken. De boeren gehoorzaamden, maar hun gezichten stonden vol onbegrip. Sommigen mompelden tegen elkaar. Wat was dit voor vertoning? Wat dacht die ambtenaar te bereiken met een rij messen op de grond?

Song Ci zelf liep langzaam langs de rij sikkels. Hij bekeek ze een voor een, maar raakte ze niet aan. Met het blote oog zag hij niets bijzonders. Geen zichtbaar bloed. Geen haren. Geen weefselresten. Wie de moord ook had gepleegd, hij had zijn sikkel schoongemaakt. Grondig, dacht hij waarschijnlijk.

Zijn assistent boog zich naar hem toe en fluisterde: wat nu? Song Ci antwoordde kalm. Nu wachten, zei hij. Op de getuigen.

De minuten kropen voorbij. De hitte was drukkend, het soort vochtige, zuidelijke warmte die kleding aan de huid plakt en het zweet in straaltjes langs de slapen laat lopen. De boeren stonden ongemakkelijk in hun rij. Sommigen veegden hun voorhoofd af met hun mouw. Anderen staarden naar hun eigen sikkel op de grond, alsof ze wilden controleren of die er nog net zo uitzag als toen ze hem neerlegden.

Toen verscheen de eerste vlieg.

Het was een grote aasvlieg, het soort insect met een metalig groen lichaam dat aangetrokken wordt door de geur van ontbinding. Ze cirkelde laag over de rij sikkels, schoot heen en weer alsof ze iets zocht, en landde toen op een van de bladen. Binnen enkele seconden volgde een tweede vlieg. Toen een derde. Binnen een paar minuten hadden zich tientallen vliegen verzameld op één enkel sikkelblad, midden in de rij. Ze kropen over het ijzer, over de snijkant, over de plek waar het blad in de houten steel was bevestigd. Hun gezoem was het enige geluid op het plein.

Geen enkele andere sikkel trok ook maar één vlieg aan.

Song Ci had geweten dat dit zou gebeuren. Niet omdat hij een tovenaar was of een geleerde met geheime kennis, maar omdat hij jarenlang lichamen had onderzocht en had gezien hoe vliegen zich gedroegen in de buurt van dood weefsel. Hij wist dat aasvliegen een uitzonderlijk gevoelige reukzin hebben, in staat om de geur van bloed en ontbindend weefsel waar te nemen in concentraties die voor de menselijke neus volkomen ondetecteerbaar zijn. Een sikkel kon er schoon uitzien. Het ijzer kon gewassen zijn, geschuurd misschien, afgedroogd met een lap. Maar de microscopisch kleine resten van bloed en menselijk weefsel die in de oneffenheden van het metaal waren achtergebleven, in de kieren tussen blad en steel, in de poriën van het hout, die resten waren er nog. Onzichtbaar voor het menselijk oog. Reukloos voor de menselijke neus. Maar voor een aasvlieg, een insect dat zijn hele bestaan wijdt aan het vinden van precies dit soort organisch materiaal, was het alsof er een vuurtoren brandde.