De Nacht Dat Twee Bankiers Hun Eigen Bank Leegmaakten

Het was een ijskoude zondagavond, vijf dagen voor Kerstmis 2004, toen er werd aangebeld bij een vrijstaande bungalow in Loughinisland, een gehucht in County Down, zo'n vijftig kilometer ten zuiden van Belfast. Kevin McMullan, plaatsvervangend manager van het cashcentrum van de Northern Bank, deed open. Voor de deur stonden twee mannen in het donkergroene uniform van de Police Service of Northern Ireland. Ze hadden slecht nieuws, zeiden ze. Een familielid was betrokken bij een ernstig verkeersongeluk.

McMullan liet hen binnen.

Zodra de voordeur dichtviel, trokken de mannen bivakmutsen over hun gezicht. Eén van hen richtte een pistool op McMullans borst. De politie-uniformen waren nep. De mannen waren geen agenten. En het verkeersongeluk had nooit plaatsgevonden.

Wat volgde was een operatie die de Britse en Ierse opsporingsdiensten jarenlang zou achtervolgen: de grootste contante bankroof in de geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk. Een diefstal van £26,5 miljoen, omgerekend destijds bijna €40 miljoen, uit het hart van Belfast, uitgevoerd zonder dat er één alarm afging, zonder dat er één schot werd gelost, en zonder dat er ooit iemand voor veroordeeld zou worden.

De daders hadden geen tunnel gegraven. Ze hadden geen explosief gebruikt. Ze hadden iets gedaan wat veel ingenieuzer was: ze hadden twee gewone bankmedewerkers veranderd in hun eigen gereedschap.

Drie uur eerder, rond zeven uur die avond, was in een rijtjeshuis in Poleglass, een wijk in het westen van Belfast, een soortgelijke scène begonnen. Chris Ward, een 24-jarige medewerker van hetzelfde cashcentrum, zat televisie te kijken met zijn familie toen drie gemaskerde mannen de woning binnendrongen. Ze droegen handschoenen, overalls en hadden hun haar kort geknipt, een detail dat later zou blijken te wijzen op forensische voorbereiding. Elke haar die op de grond viel, zou immers DNA-bewijs kunnen opleveren.

De mannen zetten Wards moeder, vader en vriendin onder schot. Ze bonden hun handen vast met tape en dwongen hen op de grond te gaan liggen. Vervolgens namen ze Chris apart. Hij moest zijn Northern Bank-uniform inpakken in een tas. Voordat hij het huis uit werd geleid, dwongen de overvallers hem en zijn familie om met hun hand op een religieus plaatje te zweren dat ze zouden meewerken en zwijgen. Het was een merkwaardig ritueel, half dreigement, half bijgeloof, dat de bizarre mengeling van professionaliteit en paranoia van de daders blootlegde.

Chris Ward werd in een auto gezet en weggereden. Zijn familie bleef achter in hun eigen woonkamer, bewaakt door gewapende mannen die de komende vierentwintig uur niet zouden vertrekken.

Terug in Loughinisland verliep de gijzeling van Kevin McMullan volgens een strak draaiboek. Terwijl hij met een pistool tegen zijn slaap op een matras werd gedrukt, werd zijn vrouw Karen naar een andere kamer gebracht. De overvallers dwongen haar een overall aan te trekken, een wit wegwerpoverall, het soort dat schilders gebruiken. Ze blinddoekten haar, boeiden haar handen en voerden haar af in haar eigen auto. Karen McMullan verdween die nacht in het donker van het Noord-Ierse platteland. Haar man wist niet waarheen. Hij wist alleen dat de mannen hadden gezegd dat ze haar zouden vermoorden als hij niet precies deed wat ze vroegen.

Op een gegeven moment die nacht, terwijl de bewakers even niet opletten, probeerde McMullan het stille alarm van zijn huisbeveiligingssysteem te activeren. Een van de overvallers merkte het onmiddellijk. Hij boog zich naar McMullans oor en fluisterde: "If we get caught, we get fifteen years. If we kill you, we also get fifteen years. It's your choice."

De logica was ijzingwekkend in zijn eenvoud. Voor deze mannen maakte het verschil tussen een bankroof en een moord precies nul jaar gevangenisstraf uit. McMullan trok zijn hand terug van het alarm.

Die nacht werden McMullan en Ward samengebracht in McMullans bungalow. Twee bewakers bleven bij hen. Uur na uur, tot diep in de nacht, werden de twee bankmedewerkers gedrild in wat ze de volgende dag moesten doen. De instructies waren gedetailleerd tot op de minuut. Wanneer ze moesten arriveren op hun werk. Hoe ze zich moesten gedragen tegenover collega's. Wanneer ze het overige personeel naar huis moesten sturen. Welke deuren ze moesten openen. Welke codes ze moesten invoeren.

De daders wisten dat McMullan en Ward samen toegang hadden tot de kluis van het cashcentrum. Ze wisten dat de kluis die week uitzonderlijk vol zat, het was de maandag voor Kerstmis, en winkels, bedrijven en geldautomaten in heel Noord-Ierland hadden extra contant geld nodig voor de feestdagen. Ze wisten zelfs de werktijden van het overige personeel. Iemand had maandenlang huiswerk gedaan.

Om halfzeven 's ochtends op maandag 20 december werden McMullan en Ward in een auto gezet en naar Belfast gereden. De bewakers gaven hen elk een prepaid mobiele telefoon, een zogenaamde burnerphone, niet te traceren. Via die telefoons zouden ze de rest van de dag instructies ontvangen. De boodschap was helder: als ze ook maar iets deden wat afweek van het plan, zouden hun families sterven.

Het Northern Bank-cashcentrum stond aan Donegall Square West, pal in het centrum van Belfast, op steenworp afstand van het stadhuis. Het was geen onopvallend bijkantoor maar het hoofdkwartier van de bank, een imposant gebouw waar dagelijks miljoenen ponden werden geteld, gesorteerd en opgeslagen. De kluis in de kelder was een van de grootste geldopslagplaatsen in Noord-Ierland.

McMullan en Ward arriveerden die ochtend op hun normale tijd. Ze begroetten collega's, hingen hun jas op, zetten koffie. Niemand merkte iets. Niemand zag de angst achter hun ogen. Niemand wist dat op dat moment, ergens in een onbekend huis, Karen McMullan geblinddoekt op een stoel zat, en dat in Poleglass de familie van Chris Ward onder schot werd gehouden door mannen met bivakmutsen.

De werkdag verliep schijnbaar normaal. McMullan en Ward deden hun taken, beantwoordden vragen, tekenden formulieren. Rond vier uur 's middags begonnen ze, zoals geïnstrueerd, collega's aan te moedigen om eerder naar huis te gaan. Het was tenslotte de maandag voor Kerst. Wie wilde er niet vroeg weg om kerstinkopen te doen? Eén voor één vertrokken de medewerkers. Tegen halfzes was het cashcentrum vrijwel leeg.

Toen ging de burnerphone van Chris Ward.

De eerste test kwam rond halfzeven die avond. Ward kreeg de opdracht om een grote sporttas te vullen met bankbiljetten uit de kluis, ongeveer £1 miljoen aan nieuwe biljetten van tien en twintig pond. Hij moest de tas het gebouw uit dragen, de straat op lopen, en hem afleveren bij een man die zou wachten bij de bushalte aan Upper Queen Street, drie straten verderop.

Ward deed wat hem was opgedragen. Hij liep met de tas door de verlaten gangen van het bankgebouw, langs de beveiliging die hij zelf had uitgeschakeld, door de achterdeur naar buiten. De koude decemberlucht sloeg in zijn gezicht. Belfast was donker en nat. Hij liep over het trottoir, de tas zwaar aan zijn schouder, langs winkels die al dicht waren, langs een pub waaruit gelach klonk. Bij de bushalte stond een man met een lage hoed en een sjaal om zijn gezicht. Ward gaf hem de tas. De man knikte en verdween.

Het was een droogzwemtest. De daders wilden weten of Ward werd gevolgd, of er camera's waren die hem hadden opgepikt, of de politie ergens in de buurt was. De burnerphone ging opnieuw. Alles was veilig. Nu kon de echte operatie beginnen.

Wat volgde tussen zeven en halfnegen die avond was een logistieke operatie die qua precisie eerder leek op een militaire evacuatie dan op een bankroof.