30 Jaar, Twintig Namen, Één Man

Op een ochtend in het voorjaar van 1984 stapte een man met een Brits paspoort op naam van David Hensley de lobby binnen van het Hôtel Negresco in Nice. Hij droeg een donkergrijs pak van Italiaanse snit, een leren aktetas en een glimlach die de receptioniste onmiddellijk op haar gemak stelde. Hij sprak vloeiend Frans met een licht Engels accent, reserveerde een suite voor vier nachten en betaalde vooruit, contant, in grote coupures. De receptioniste noteerde zijn paspoortnummer. Alles klopte. Het document was voorzien van de juiste watermerkpatronen, de correcte lettertypes, een stempel van Heathrow Airport gedateerd drie dagen eerder. Er was slechts één probleem: David Hensley bestond niet.

De man die zich die ochtend inschreef, heette ook geen Rubin, maar zo zou hij jaren later in interne politiedossiers worden aangeduid, als codenaam, omdat zijn werkelijke identiteit zo lang onbekend bleef dat rechercheurs een werknaam nodig hadden. De naam verwees naar de kleur van de stempelinkt die hij het vaakst gebruikte voor zijn vervalsingen: een diep, donker robijnrood.

Wat volgde was een van de langstlopende gevallen van identiteitsfraude in de Europese naoorlogse geschiedenis, een zaak die zich uitstrekte over minstens zes landen, drie decennia en naar schatting meer dan twintig volledig uitgewerkte valse identiteiten. Geen digitale fraude, geen gehackte databases. Alles analoog. Alles met de hand. Eén man, één koffer vol gereedschap, en een vermogen om te verdwijnen dat grenst aan het onvoorstelbare.

De eerste keer dat Europese autoriteiten onbewust met Rubin in aanraking kwamen, was vermoedelijk ergens begin jaren tachtig. In die periode doken in Zuid-Frankrijk en België paspoorten op die bij grenscontroles geen argwaan wekten, maar die achteraf, soms pas jaren later, bleken te zijn vervaardigd buiten officiële kanalen. Het ging niet om grove vervalsingen. Het waren documenten die zo nauwkeurig de officiële productieprocessen nabootsten dat ze bij standaardcontroles niet opvielen.

De techniek was opmerkelijk. In de jaren tachtig waren Europese paspoorten nog grotendeels papieren boekjes, beveiligd met watermerken, droogstempels, UV-reactieve inkten en specifieke bindtechnieken. Elk land had eigen specificaties. Een Frans paspoort gebruikte ander papier dan een Belgisch. De Britse variant had een kenmerkend reliëf op de omslag dat met een speciale pers werd aangebracht. De meeste vervalsers kozen één land en specialiseerden zich daarin. Rubin niet. Uit latere reconstructies bleek dat hij documenten produceerde van minstens zeven verschillende nationaliteiten: Brits, Frans, Belgisch, Duits, Italiaans, Zwitsers en Luxemburgs.

Dat vereiste niet alleen technische vaardigheid, maar ook een obsessieve kennis van bureaucratische systemen. Elk land had eigen nummersystemen voor paspoorten, eigen conventies voor de volgorde van voornamen, eigen formaten voor geboortedata. Een Belgisch paspoort uit 1982 had een ander lettertype dan een exemplaar uit 1986. Rubin kende die verschillen. Hij bestudeerde ze met de precisie van een filatellist die postzegels catalogiseert, maar dan met het doel om overheden te misleiden.

Zijn werkwijze werd pas decennia later gereconstrueerd, toen Belgische en Franse rechercheurs onafhankelijk van elkaar patronen begonnen te herkennen in ogenschijnlijk losstaande fraudezaken. De puzzelstukken kwamen langzaam bij elkaar.

Het eerste concrete spoor dat later aan Rubin werd gekoppeld, dook op in Brussel in 1987. Een man die zich uitgaf als Jean-Marc Dupret, een Belgische zakenman, opende rekeningen bij drie verschillende banken in een tijdsbestek van twee weken. Hij presenteerde telkens een Belgische identiteitskaart, een rijbewijs en een uittreksel uit het handelsregister van een bedrijf dat gespecialiseerd zou zijn in import van Italiaanse bouwmaterialen. De documenten doorstonden de controles. De bankmedewerkers hadden geen reden tot twijfel.

In de maanden die volgden, werden via die rekeningen bedragen ontvangen van buitenlandse bedrijven, betalingen voor leveringen die nooit plaatsvonden. Tegen de tijd dat de eerste bank argwaan kreeg, was Jean-Marc Dupret verdwenen. De rekeningen waren leeggehaald. Het totale bedrag: omgerekend zo'n 340.000 euro in hedendaagse waarde.

De Brusselse politie opende een onderzoek. Ze vonden het kantooradres dat Dupret had opgegeven, een brievenbusfirma in een kantoorgebouw aan de Louizalaan. De verhuurder herinnerde zich een beleefde man met een licht accent dat hij niet kon plaatsen. Frans? Duits? De man had drie maanden huur vooruitbetaald, in contanten, en was daarna zelden gezien. In het kantoor troffen rechercheurs niets aan behalve een leeg bureau, een telefoontoestel en een prullenbak met daarin snippers papier.

Die snippers werden gereconstrueerd. Het kostte een forensisch team twee weken om de fragmenten samen te voegen. Wat ze vonden was een gedeeltelijke kopie van een blanco Belgisch identiteitskaartformulier, niet het officiële formulier dat gemeenten gebruikten, maar een reproductie die zo nauwkeurig was dat het verschil alleen zichtbaar werd onder een loep. De lijndikte van het kader was een fractie van een millimeter te dun. Dat was alles.

Het was het eerste tastbare bewijs dat iemand Belgische identiteitsdocumenten reproduceerde op een niveau dat ver boven het gebruikelijke lag. De zaak-Dupret werd geclassificeerd als oplichting en bleef onopgelost.

Drieduizend kilometer verderop en twee jaar later, in 1989, arresteerde de politie van Zürich een man die zich uitgaf als Friedrich Wenger, een Zwitserse ingenieur. Wenger had geprobeerd een bankkluis te openen met documenten die bij nadere inspectie vals bleken, niet omdat ze er slecht uitzagen, maar omdat het paspoortnummer dat hij presenteerde toevallig overeenkwam met dat van een vrouw uit Bern die drie maanden eerder haar paspoort als gestolen had opgegeven. Een numerieke toevalstreffer. De vervalser had een willekeurig nummer gekozen dat toevallig al in het systeem stond als gestolen.

Friedrich Wenger werd vastgehouden voor verhoor. Hij sprak vloeiend Duits met een accent dat de Zwitserse rechercheurs niet konden thuisbrengen. Tijdens het verhoor was hij beleefd, coöperatief en volkomen onleesbaar. Hij gaf een adres op in Luzern dat niet bestond. Hij noemde een werkgever die niet te traceren was. Na 48 uur, het maximale dat de Zwitserse wet toestond zonder formele aanklacht, moest hij worden vrijgelaten, de bankkluis was immers niet geopend, en het bezit van een vals paspoort was op dat moment in Zwitserland een overtreding, geen misdrijf.

Friedrich Wenger liep de deur uit en verdween.

De Zwitserse politie stuurde de vingerafdrukken die tijdens het verhoor waren afgenomen door naar Interpol. In 1989 was dat een traag proces, fysieke kaarten, postverkeer, handmatige vergelijking. Het duurde maanden. Toen het antwoord kwam, was het verrassend: de afdrukken kwamen overeen met die van een man die in 1986 in Lyon was aangehouden voor het gebruik van een vals Frans rijbewijs. Die man had zich toen voorgesteld als Philippe Moreaux. Ook hij was na korte tijd vrijgelaten. Ook hij was daarna spoorloos verdwenen.

Twee namen. Twee landen. Dezelfde vingerafdrukken. Voor het eerst begon het vermoeden te ontstaan dat hier niet twee afzonderlijke kleine fraudeurs aan het werk waren, maar één persoon die systematisch opereerde.

De jaren negentig waren Rubins productiefste periode, en tegelijkertijd de jaren waarin hij het moeilijkst te traceren was. Europa veranderde snel. De Schengenakkoorden, die vanaf 1995 grenscontroles tussen deelnemende landen afschaften, maakten het reizen tussen landen eenvoudiger. Voor gewone burgers was dat een zegen. Voor iemand die leefde van valse identiteiten was het een gouden tijdperk.

Rubin maakte er gebruik van op een manier die getuigde van strategisch inzicht. Hij opereerde nooit lang op dezelfde plek. Uit de latere reconstructie bleek een patroon: hij verbleef gemiddeld drie tot vijf maanden in een stad, zette daar een of twee frauduleuze constructies op, meestal gerelateerd aan fictieve bedrijven, valse facturen of het openen van bankrekeningen, en verdween voordat iemand argwaan kreeg. Zijn route door Europa leek willekeurig, maar had een logica: hij keerde nooit terug naar een stad waar hij eerder actief was geweest. Nooit.

In 1991 dook een man op in Hamburg die zich voorstelde als Klaus Brenner, een Duits-Zwitserse consultant. Hij huurde een appartement in het Rotherbaum-district, opende een zakelijke rekening bij de Commerzbank en begon facturen te sturen naar bedrijven in Scandinavië voor adviesdiensten die nooit waren geleverd. Tegen de tijd dat de eerste klachten binnenkwamen, was Klaus Brenner verhuisd. Het appartement was leeg. De buren herinnerden zich een rustige man die vroeg opstond en laat thuiskwam. Eén buurvrouw herinnerde zich dat hij altijd een grote leren koffer bij zich had, niet een reiskoffer, maar een platte, brede koffer, het soort dat kunstenaars gebruiken om tekeningen te vervoeren.

Die koffer zou later een centraal element worden in het onderzoek.

In 1993 werd in Luxemburg een man aangehouden die zich uitgaf als Pierre Gauthier, een Franse ondernemer. Hij had geprobeerd een lening af te sluiten bij een Luxemburgse bank met documenten van een bedrijf dat geregistreerd stond in Straatsburg. De bank had een routinecontrole uitgevoerd en ontdekt dat het bedrijf weliswaar bestond in het handelsregister, maar dat het adres een leegstaand pand was. De man werd aangehouden.