"het Spookadres Dat Julia Wallace Haar Leven Kostte"

Op maandagavond 19 januari 1931, even na zeven uur, rinkelde de telefoon in het café aan North John Street in Liverpool. Beneden, in de kelderruimte waar de Liverpool Central Chess Club elke maandag bijeenkwam, zaten mannen gebogen over schaakborden tussen wolken sigarenrook. Clubkapitein Samuel Beattie legde zijn pion neer en liep naar de telefoon.

De stem aan de andere kant van de lijn was laag en schor. De man noemde zich R.M. Qualtrough. Hij wilde spreken met ene William Herbert Wallace, een verzekeringsagent die lid was van de club. Qualtrough zei dat hij dringend een verzekering wilde afsluiten voor zijn dochter. Of Wallace morgenavond, dinsdag 20 januari, om half acht kon langskomen op het adres 25 Menlove Gardens East. Beattie vroeg of de man niet zelf naar de club kon komen. "Oh nee, dat kan ik niet," antwoordde Qualtrough. "Ik heb het veel te druk. Mijn meisje wordt eenentwintig en ik wil Wallace per se spreken." Beattie pakte een stukje papier en noteerde: Qualtrough, 25 Menlove Gardens East, 7.30.

Wallace arriveerde ongeveer 25 minuten later. Hij was 52 jaar oud, lang en mager, met een smal gezicht en een stijve manier van bewegen. Hij werkte als agent voor de Prudential Assurance Company en ging elke dag langs deuren in de arbeiderswijken van Liverpool om premies te innen. Het was geen glamoureus bestaan. Hij en zijn vrouw Julia woonden in een bescheiden rijtjeshuis op 29 Wolverton Street in Anfield, een rustige straat met bakstenen gevels en kleine voortuintjes. Wallace pakte het briefje van Beattie aan, las het, en stak het in zijn binnenzak. Hij kende de naam Qualtrough niet. Hij kende Menlove Gardens East evenmin. Maar een nieuwe klant betekende commissie, en commissie betekende geld dat het echtpaar goed kon gebruiken. Hij besloot de afspraak na te komen.

Wat niemand in die rokerige kelderruimte wist, wat niemand kon weten, was dat 25 Menlove Gardens East niet bestond. Er was een Menlove Gardens North. Er was een Menlove Gardens South. Er was een Menlove Gardens West. Maar East? Dat adres was nergens te vinden op welke kaart dan ook. Iemand had William Herbert Wallace een afspraak gegeven op een plek die er niet was. En terwijl Wallace de volgende avond door het donker van Zuid-Liverpool zou zwerven op zoek naar een spookadres, zou zijn vrouw Julia alleen thuisblijven in Wolverton Street.

Ze zou de avond niet overleven.

Het telefoontje was gepleegd vanuit een telefooncel op de hoek van Rochester Road en Breck Road. De politie zou later vaststellen dat die cel zich op ongeveer 400 meter van het huis van de Wallaces bevond. Dichtbij genoeg om te voet te bereiken in vijf minuten. Dichtbij genoeg voor iemand die de buurt kende.

De volgende dag, dinsdag 20 januari, kwam Wallace rond zes uur thuis van zijn ronde. Julia had eten klaargemaakt. Ze aten samen in de kleine keuken aan de achterkant van het huis, waar het gasfornuis zachtjes brandde en de borden op het aanrecht stonden. Even na half zeven stopte melkboer Alan Close bij de voordeur om melk af te leveren. Julia deed open, nam de fles aan, en wisselde een paar woorden met de jongen. Het was het laatste moment waarop iemand buiten het huishouden haar levend zag.

Rond kwart voor zeven trok Wallace zijn jas aan, pakte zijn leren aktetas van de Prudential, en verliet het huis. Julia deed de deur achter hem dicht. Buiten was het al volledig donker, het was midden januari en de zon was uren eerder ondergegaan. De straatlantaarns wierpen bleek licht op de kasseien. Wallace liep naar de tramhalte en stapte op een tram richting het zuiden van de stad.

Wat volgde was een odyssee die bijna komisch zou zijn geweest als de afloop niet zo gruwelijk was. Wallace nam eerst een tram over Smithdown Lane. Bij Penny Lane stapte hij over op een lijn 5a, een dubbeldekker met houten bankjes die ratelde over de rails. Onderweg sprak hij meerdere conducteurs aan. "Ik zoek Menlove Gardens East," zei hij telkens. "Kunt u me waarschuwen wanneer ik moet uitstappen?" De conducteurs deden hun best. Een van hen wees hem erop dat hij bij Menlove Avenue moest uitstappen, een eindje verderop.

Om kwart over zeven stond Wallace op straat in een woonwijk die hij niet kende. De huizen waren donker en stil. Hij liep Menlove Gardens West in, sloeg af naar Menlove Gardens North, en begon huisnummers te tellen. Nummer 25 moest ergens halverwege zitten. Hij klopte aan bij een vrouw die in haar keuken bezig was. Of zij wist waar Menlove Gardens East was? De vrouw schudde haar hoofd. Ze kende alleen North, South en West. Misschien was East een verlengstuk van West, opperde ze, maar zeker wist ze het niet.

Wallace bedankte haar en liep terug naar de hoek. Hij probeerde het bij nummer 25 Menlove Gardens West, misschien was er een vergissing in het adres. Een oudere dame deed open. Wallace vroeg of hier iemand woonde met de naam Qualtrough. De vrouw had de naam nog nooit gehoord. Van een Menlove Gardens East wist ze evenmin.

Hij gaf niet op. Wallace liep systematisch door Menlove Gardens South, controleerde de even huisnummers, keerde terug via Menlove Gardens North, en kwam weer uit op Menlove Avenue. Daar sprak hij een man aan bij een tramhalte. De man haalde zijn schouders op, hij was zelf een vreemdeling in de buurt en kon niet helpen.

Nu begon de frustratie om te slaan in ongerustheid. Wallace liep naar een postkantoor aan Green Lane, vlakbij een bioscoop. Hij vroeg de ambtenaar achter het loket of er een adresboek beschikbaar was. Dat was er niet. Buiten het postkantoor kwam hij een politieagent tegen. Wallace legde zijn situatie uit: hij zocht 25 Menlove Gardens East voor een zakelijke afspraak, maar het adres leek niet te bestaan. De agent was stellig. "Menlove Gardens East? Dat bestaat hier niet," zei hij. Er was geen straat met die naam in heel Liverpool. De agent suggereerde dat Wallace misschien een telefoonboek kon raadplegen in een winkel aan de overkant, maar het was inmiddels bijna acht uur. Wallace had drie kwartier gezocht. Het adres bestond niet. De afspraak was een leugen.

Gefrustreerd en verward stapte Wallace op de tram terug naar Anfield. De rit duurde ruim een half uur. Tegen kwart voor negen liep hij Wolverton Street in. De straat was stil. Bij nummer 29 stak hij zijn sleutel in het slot van de voordeur. De sleutel draaide, maar de deur gaf niet mee. Het nachtslot zat erop, van binnenuit.

Op dat moment kwamen zijn buren, John en Florence Johnston, hun eigen voordeur uit. Ze zagen Wallace op de stoep staan, zichtbaar geagiteerd. Hij vertelde hen dat hij niet binnen kon komen. De Johnstons keken toe terwijl Wallace om het huis heen liep naar de achterkant, waar een smal paadje langs een lage muur naar de keukendeur leidde. Hij duwde tegen de achterdeur. Die gaf niet mee. Hij probeerde het opnieuw, harder nu, en dit keer schoof de deur open. "Die gaat nu wel open," mompelde hij tegen de Johnstons, die hem waren gevolgd.

Wallace stapte de donkere keuken binnen. Het was stil in huis. Geen geluid van Julia. Geen licht in de gang. Hij liep door de keuken naar de hal en ging de trap op. Boven stond de deur van de slaapkamer open. Het dekbed was half teruggeslagen, alsof Julia was opgestaan. De kamer was leeg.

Hij kwam weer naar beneden. De Johnstons stonden in de keuken te wachten. Wallace liep naar de voorkamer, de parlour, zoals die in Engelse rijtjeshuizen werd genoemd. De deur stond op een kier. Hij duwde hem open.

In de voorkamer brandde de gasopenhaard. Het vlammetje wierp een zwak, flikkerend licht over de ruimte. De eerste seconden zag Wallace alleen schaduwen. Toen zijn ogen zich aanpasten aan het halfduister, zag hij haar.

Julia lag op de vloer, vlak bij de open haard. Ze lag op haar zij, haar benen enigszins opgetrokken, haar hoofd naar de schouw gedraaid. Haar schedel was ingeslagen. De rechterkant van haar hoofd was verpletterd door herhaalde, zware klappen. Bloedspatten liepen in boogvormige strepen langs het lichtbeige behang omhoog, tot bijna twee meter hoogte. Op de vloer rondom haar lichaam had het bloed zich verspreid over het tapijt en de plankenvloer. Onder haar lichaam lag een kledingstuk, een regenjas, een donkere mackintosh. Het was Wallace's eigen jas. De rand ervan was deels verschroeid, alsof iemand had geprobeerd het kledingstuk in brand te steken. Aan de binnenkant van een mouw zaten bloedvlekken.

Wallace legde zijn vingers op Julia's pols. Haar huid was koud. Er was geen hartslag. Hij draaide zich om naar de Johnstons, die in de deuropening stonden. Zijn stem was vlak, bijna toonloos. "Come and see," zei hij. "She has been killed." Even later, terwijl Florence Johnston met grote ogen naar het tafereel staarde, voegde hij eraan toe: "They've finished her. Look at her brains."

Het waren woorden die de Johnstons nooit zouden vergeten. Niet zozeer vanwege wat hij zei, maar vanwege hoe hij het zei. Zonder tranen. Zonder paniek. Met een kalmte die sommigen later als verdacht zouden bestempelen, en anderen als de reactie van een man in shock.

Binnen enkele minuten was de politie ter plaatse. Agenten vulden het kleine rijtjeshuis. Ze liepen met dikke rubberen handschoenen door de kamers en begonnen de plaats delict te documenteren. Wat ze aantroffen was een raadsel dat in geen enkel standaardscenario paste.

De voorkamer vertelde het verhaal van een gewelddadige aanval. Julia was minstens elf keer op het hoofd geslagen met een zwaar, stomp voorwerp. De kracht van de slagen was enorm, haar schedel was op meerdere plaatsen gebroken. De bloedspatten op de muur reikten hoog, wat wees op brede, zwaaiende bewegingen van boven naar beneden. Maar het vreemde was: buiten de directe omgeving van het lichaam was er nauwelijks bloed. De rest van het huis was schoon. Geen bloedige voetafdrukken in de gang. Geen rode vegen op de deurklinken. Geen spatten op de trap.

De mackintosh onder Julia's lichaam werd het meest besproken bewijsstuk. Het was ondubbelzinnig Wallace's eigen regenjas: Julia had er geen. De binnenkant van de linkermouw vertoonde bloedvlekken die consistent waren met iemand die de jas had gedragen tijdens de aanval. De onderrand was verschroeid. Iemand had geprobeerd de jas te verbranden, vermoedelijk in de open haard, maar was daarmee gestopt of gestoord. De vraag was: waarom lag Wallace's jas onder het lichaam van zijn vrouw? Had de moordenaar de jas aangetrokken als bescherming tegen de bloedspatten, als een soort primitief schort, en hem daarna achtergelaten?

Professor John McFall, de forensisch patholoog die het lichaam onderzocht, stelde vast dat Julia al uren dood was toen ze werd gevonden. Hij schatte het tijdstip van overlijden op ongeveer zes uur 's avonds, met een marge van een uur in beide richtingen. Het was een schatting die cruciaal zou worden in de zaak, want als Julia rond zes uur was gestorven, had Wallace nog thuis kunnen zijn. Maar McFall had geen lichaamstemperatuur gemeten, geen maaginhoud geanalyseerd, en geen rekening gehouden met de warmte van de gasopenhaard die de hele avond had gebrand. Zijn schatting was, op zijn zachtst gezegd, onbetrouwbaar.

In de rest van het huis vonden de rechercheurs aanwijzingen die meer vragen opriepen dan ze beantwoordden. In de keuken stond een kastje op een hoge plank, het kastje waarin Wallace de premiegelden van de Prudential bewaarde. De binnenladen waren eruit gehaald en teruggeplaatst, netjes en precies, alsof iemand wist waar alles hoorde. Er ontbrak ongeveer vier pond aan contant geld. Voor een inbreker was dat een belachelijk klein bedrag, zeker gezien het risico. En een inbreker die de moeite nam om de laden keurig terug te zetten op een hoge plank, was geen gewone inbreker.

Op de bovenverdieping, in de kleine badkamer, vond een rechercheur een bloedvlek op de rand van het toilet. Het was een enkele druppel, vers, van dezelfde avond. Iemand had zich over de toiletpot gebogen, om handen te wassen, vermoedelijk, en daarbij bloed achtergelaten op de porseleinen rand. De hoogte van de vlek suggereerde iemand van aanzienlijke lengte. Wallace was ongeveer 1 meter 87.

En dan waren er de bankbiljetten. Vier briefjes van één pond, verstopt in een glazen siervase op een plank in de slaapkamer. Op een van de biljetten zat een veeg die leek op bloed, een duimafdruk, alsof iemand met bevuilde handen het biljet had aangeraakt en het vervolgens in de vaas had gestopt. Voor een inbreker was dit gedrag onverklaarbaar. Waarom zou een dief gestolen geld verstoppen in een vaas in hetzelfde huis? Het leek eerder het werk van iemand die een inbraak wilde simuleren, maar niet goed had nagedacht over de details.

Het meest frustrerende aspect van het onderzoek was het ontbrekende moordwapen. Nergens in het huis lag een hamer, een stok, een breekijzer, of welk ander voorwerp dan ook dat de verwondingen aan Julia's schedel kon hebben veroorzaakt. De politie doorzocht elke kamer, elke kast, elke la. Niets. Het wapen leek te zijn verdwenen, meegenomen door de dader, of zo goed verborgen dat niemand het kon vinden.

Pas jaren later, toen het huis werd gerenoveerd en de oude gaskachel in de voorkamer werd verwijderd, kwam er een ijzeren staaf tevoorschijn uit een spleet naast de schouw. Het was een haardpook, een stalen staaf van ongeveer 38 centimeter lang, die werd gebruikt om as en roet onder de open haard weg te schrapen. Het voorwerp had al die tijd op slechts een armlengte afstand van Julia's lichaam gelegen, verborgen in een kier die de rechercheurs in 1931 over het hoofd hadden gezien. Toen Wallace later werd gevraagd naar de pook, zei hij dat hij niet wist dat die bestond. Het was een antwoord dat de verdenking tegen hem alleen maar versterkte.

De politie richtte haar onderzoek al snel op Wallace zelf. De redenering was helder: het telefoontje van Qualtrough was gepleegd vanuit een cel op 400 meter van Wallace's huis. De beller wist dat Wallace die maandagavond bij de schaakclub zou zijn, informatie die niet openbaar beschikbaar was. Het niet-bestaande adres had Wallace precies lang genoeg van huis gehouden om een alibi te creëren. En de mackintosh onder het lichaam was zijn eigen jas.

De politie voerde tramtests uit. Ze lieten agenten dezelfde route afleggen die Wallace beweerde te hebben genomen, en klokte de tijden. De conclusie was dat Wallace theoretisch genoeg tijd had gehad om het telefoontje zelf te plegen op maandagavond, als hij snel liep van de telefooncel naar de tramhalte en precies de juiste tram nam naar de schaakclub. Het was krap, maar niet onmogelijk.

Op dinsdag was het tijdvenster nog krapper. Als de melkboer Alan Close Julia om half zeven nog levend had gezien, en Wallace om kwart voor zeven het huis had verlaten, dan had hij maximaal vijftien minuten gehad om zijn vrouw te vermoorden, het bloed van zich af te wassen, de mackintosh gedeeltelijk te verbranden, de premiekas te openen en vier pond te verbergen in een siervase, zich om te kleden in schone kleding, en kalm het huis te verlaten alsof er niets was gebeurd. Vijftien minuten. Het was bijna onmogelijk. Bijna.

Maar de aanklagers wezen op een detail dat de verdediging niet kon weerleggen: Wallace's kleding was volkomen schoon. Geen druppel bloed op zijn pak, zijn overhemd, zijn schoenen. Bij een aanval van die brutaliteit, elf slagen op een menselijk hoofd, bloedspatten tot twee meter hoog op de muur, was het vrijwel ondenkbaar dat de dader onbevlekt bleef. Tenzij hij bescherming droeg. Tenzij hij, bijvoorbeeld, een regenjas aantrok voordat hij toesloeg. Wallace's eigen regenjas. De jas die daarna onder het lichaam werd gevonden, met bloed aan de binnenkant van de mouw en een verschroeide rand.

De theorie van de aanklager, Edward Hemmerde, was als volgt: Wallace had het telefoontje op maandagavond zelf gepleegd om een vals spoor te creëren. Op dinsdagavond had hij, nadat de melkboer was vertrokken, zijn regenjas aangetrokken, mogelijk zonder verdere kleding eronder, en Julia in de voorkamer aangevallen. Na de moord had hij de jas uitgetrokken, geprobeerd die te verbranden in de open haard, maar dat opgegeven toen de stof niet snel genoeg vlam vatte. Hij had zijn handen gewassen in de badkamer boven, zich aangekleed, de premiekas geopend om een inbraak te simuleren, en was vervolgens het huis uit gelopen om drie kwartier lang door Zuid-Liverpool te zwerven op zoek naar een adres waarvan hij wist dat het niet bestond. Onderweg had hij zo veel mogelijk mensen aangesproken, conducteurs, voorbijgangers, een politieagent, om getuigen te creëren die konden bevestigen dat hij ver van huis was op het moment dat Julia stierf.

Het was een briljant plan. Als het waar was.

Op 22 april 1931 begon het proces tegen William Herbert Wallace in St George's Hall in Liverpool. De neoklassieke rechtszaal, met zijn hoge zuilen en gewelfde plafond, was tot de laatste stoel gevuld. De zaak had de stad in zijn greep. Kranten spraken van "de onmogelijke moord", een misdaad die even overtuigend kon worden toegeschreven aan Wallace als aan een onbekende indringer, zonder dat een van beide scenario's volledig klopte.

De aanklager presenteerde de circumstantial evidence: het telefoontje vanuit de nabijgelegen cel, de mackintosh, de schone kleding, de bloedvlek in de badkamer, de bankbiljetten in de vaas, de keurig teruggeplaatste premiekas. Stuk voor stuk waren het aanwijzingen die naar Wallace wezen. Maar stuk voor stuk waren het ook aanwijzingen die een andere verklaring toelieten.

De verdediging hamerde op het tijdvenster. Vijftien minuten. Dat was alles wat Wallace had gehad tussen het vertrek van de melkboer en zijn eigen vertrek uit het huis. Vijftien minuten om een moord te plegen, alle sporen te wissen, en kalm de deur uit te lopen. Het was niet genoeg. Het kón niet genoeg zijn.

Wallace zelf getuigde met dezelfde vlakke, emotieloze stem die de Johnstons was opgevallen op de avond van de moord. Hij ontkende elke betrokkenheid. Hij kende Qualtrough niet. Hij had het telefoontje niet gepleegd. Hij wist niet waarom zijn regenjas onder Julia's lichaam lag, misschien had ze die zelf gepakt om zich warm te houden bij de open haard. Hij had geen idee wie zijn vrouw had vermoord.

De jury trok zich terug en kwam na een uur delibereren terug met een vonnis: schuldig. De rechter zette de zwarte baret op, het traditionele hoofddeksel bij het uitspreken van de doodstraf, en veroordeelde Wallace tot de strop.

Maar het verhaal eindigde daar niet.

Wallace's advocaten gingen in beroep bij het Court of Criminal Appeal in Londen. Op 18 en 19 mei 1931, minder dan een maand na het vonnis, bogen drie rechters zich over de zaak. Hun conclusie was vernietigend voor de aanklagers. Het bewijs, oordeelden ze, was onvoldoende om een veroordeling te dragen. Er was geen ooggetuige. Er was geen moordwapen gevonden. Er was geen direct bewijs dat Wallace het telefoontje had gepleegd. Alles was circumstantial, en de omstandigheden lieten te veel ruimte voor twijfel.

Op 19 mei 1931 sprak het hof de historische woorden uit: de veroordeling "cannot be supported, having regard to the evidence." Het vonnis werd vernietigd. Wallace was vrij.

Het was een van de eerste keren in de Engelse rechtsgeschiedenis dat een moordveroordeling, inclusief doodstraf, werd teruggedraaid door het Court of Criminal Appeal op grond van onvoldoende bewijs. De zaak vestigde een juridisch precedent dat decennialang zou worden aangehaald in Britse rechtszalen. Verdenking, hoe sterk ook, was niet genoeg. Bewijs moest overtuigend zijn, niet slechts suggestief.

Wallace keerde terug naar Liverpool. Maar de stad die hem had veroordeeld in de rechtszaal, veroordeelde hem opnieuw op straat. Buren weigerden hem te groeten. Collega's bij de Prudential meden hem. Op zijn dagelijkse ronde langs de deuren van Anfield werd hij geconfronteerd met dichtgeslagen deuren en vijandige blikken. De Prudential verplaatste hem naar een andere wijk, maar ook daar volgden de geruchten hem. Sommige Liverpudlians fluisterden dat hij een occultist was, dat Julia een geheim had gehad, dat het huwelijk een façade was geweest. Geen van deze beweringen had enige grond in het bewijsmateriaal. Het maakte niet uit. In de publieke opinie was Wallace schuldig, en geen rechterlijk vonnis kon dat veranderen.

Misdaadschrijver Raymond Chandler noemde de zaak later "de onmogelijke moord", een misdaad die niet kon zijn gepleegd door de enige verdachte, maar evenmin door iemand anders. Het was een paradox die generaties criminologen zou bezighouden. Als Wallace het had gedaan, hoe had hij dan in vijftien minuten een moord gepleegd en elk spoor gewist? Als hij het niet had gedaan, wie was Qualtrough dan? Wie kende Wallace's schaakavonden, wist waar hij woonde, en had een reden om Julia te vermoorden?

Er is nooit een antwoord gekomen. Geen andere verdachte werd ooit gearresteerd. Geen Qualtrough werd ooit gevonden. De telefooncel op de hoek van Rochester Road en Breck Road leverde geen vingerafdrukken op. De stem die Samuel Beattie had gehoord, verdween in de Liverpoolse avondlucht en werd nooit meer gehoord.

William Herbert Wallace stierf op 26 februari 1933, iets meer dan twee jaar na het proces, aan nierfalen. Hij was 54 jaar oud. Hij werd begraven op Anfield Cemetery, op dezelfde begraafplaats als Julia. De man die door een jury was veroordeeld voor de moord op zijn vrouw, en door een hogere rechtbank was vrijgesproken, nam zijn geheim, als hij er een had, mee in zijn graf.

De zaak bleef open. Formeel is de moord op Julia Wallace nooit opgelost. Het dossier bij de politie van Liverpool werd nooit gesloten. In de decennia die volgden, schreven tientallen auteurs boeken en artikelen over de zaak, elk met een eigen theorie, elk met eigen conclusies. Sommigen wezen op een jonge collega van Wallace bij de Prudential die de buurt kende en mogelijk een motief had. Anderen hielden vast aan Wallace als dader en construeerden scenario's waarin de vijftien minuten net voldoende waren. Weer anderen oppeerden dat Julia de deur had opengedaan voor iemand die ze kende, iemand die niet hoefde in te breken, omdat hij werd binnengelaten.

Wat vaststaat is dit: op een koude januariavond in 1931 werd een vrouw alleen achtergelaten in een rijtjeshuis in Liverpool, terwijl haar man op pad ging naar een adres dat niet bestond, gestuurd door een man die niet bestond. Toen hij terugkwam, was ze dood. De regenjas die onder haar lichaam lag, was van hem. Het geld dat ontbrak uit de premiekas, lag verstopt in een vaas in hun eigen slaapkamer. Het moordwapen lag verborgen in een spleet naast de schouw, op een armlengte van haar lichaam, en werd pas jaren later gevonden.

En de naam R.M. Qualtrough, de naam die alles in gang had gezet, de naam die op een papiertje in een schaakclub was gekrabbeld, bleek van niemand te zijn. Geen persoon in heel Liverpool droeg die naam. Geen adresboek vermeldde hem. Geen enkele getuige had hem ooit ontmoet. Qualtrough was een schim, een stem aan een telefoon, een naam op een briefje. En toen het briefje eenmaal was gelezen, verdween hij. Voorgoed.