De Man Die Zijn Vrouw Herkende op Tv, en Cyprus' Donkerste Zaak Opende

Op 14 april 2019, een zondagmiddag waarop de temperatuur in de Cypriotische heuvels boven de 25 graden uitkwam, parkeerde een Duitse amateurfotograaf zijn huurauto langs een onverharde weg ten zuidwesten van Nicosia. Hij was op zoek naar een bijzonder motief: de verlaten kopermijnen van Mitsero, waar decennia van pyrietwinning een landschap hadden achtergelaten dat eruitzag als het oppervlak van Mars. Roestbruine aarde, ingestorte schachten, en een kunstmatig meer dat door de hoge concentratie koperoxide een onwerkelijk rode kleur had gekregen. De lokale bevolking noemde het Kokkini Limni, het Rode Meer.

De fotograaf klauterde over een laag hek en liep naar de rand van een overstroomde mijnschacht. Het water was troebel, de kleur van oud bloed. Hij richtte zijn lens op het oppervlak, zoomde in op de textuur van het water tegen de rotswand, en zag toen iets wat niet klopte. Een vorm dreef vlak onder het wateroppervlak, deels zichtbaar door de lage waterstand van het voorjaar. Het leek op een bundel stof, maar de contouren waren verkeerd. Te organisch. Te menselijk.

Hij belde de politie van Nicosia om 14:47 uur.

Binnen twee uur stond een forensisch team aan de rand van de schacht. Duikers in zwarte droogpakken lieten zich langs een touwladder zakken in het koude, koperhoudende water. Op een diepte van nog geen twee meter troffen ze aan wat de fotograaf had gezien: het lichaam van een vrouw, naakt, in foetushouding gevouwen en omwikkeld met wit laken. Haar polsen waren samengebonden. Het koperrijke water had een proces van saponificatie in gang gezet, een chemische reactie waarbij lichaamsvet verandert in een wasachtige substantie, waardoor het lichaam opmerkelijk goed bewaard was gebleven. Te goed, voor iemand die al bijna een jaar vermist was.

Het duurde minder dan 48 uur voordat een vriendin het lichaam identificeerde. Niet aan het gezicht, dat door het water onherkenbaar was geworden, maar aan twee details: een set kunsttanden in de bovenkaak en een zilveren ketting om de hals. Het was Mary Rose Tiburcio, 39 jaar oud, afkomstig uit de Filipijnen, sinds mei 2018 als vermist opgegeven. Huishoudster. Alleenstaande moeder van een zesjarig meisje genaamd Sierra Graze.

Sierra was samen met haar moeder verdwenen. Van het kind was in de mijnschacht geen spoor.

De vondst bij Mitsero was het begin van wat de ergste misdaadzaak in de moderne geschiedenis van Cyprus zou worden. Maar het was ook het eindpunt van iets anders: drie jaar waarin vrouwen en kinderen van het eiland verdwenen zonder dat iemand met gezag serieus naar hen zocht. Drie jaar waarin de dader ongestoord doorging, beschermd door een systeem dat buitenlandse arbeidsters behandelde als wegwerpfiguren.

Om te begrijpen hoe dat mogelijk was, moet het verhaal terug naar september 2016.

Livia Florentina Bunea was 36 jaar oud en kwam uit Roemenië. Ze woonde met haar achtjarige dochter Elena-Natalia in een klein appartement in Ayios Pavlos, een buitenwijk van Nicosia. Livia werkte als schoonmaakster bij particuliere huishoudens. Het was geen glamoureus bestaan, maar het was stabiel, en dat was precies wat ze nodig had. Elena had gezondheidsproblemen waarvoor ze dagelijks medicatie nam, en op Cyprus had Livia eindelijk toegang gevonden tot betaalbare medische zorg en een school die haar dochter accepteerde.

Op 30 september 2016 verdwenen moeder en dochter. Geen afscheidsbrief, geen telefoontje naar familie in Roemenië, geen activiteit meer op hun bankrekening. In het appartement stonden Elena's medicijnen onaangeroerd op de keukentafel. Kleren hingen in de kast. Koffers stonden in de berging.

Een vriendin van Livia deed aangifte bij de politie van Nicosia. Ze legde uit dat Livia nooit zou vertrekken zonder Elena's medicijnen mee te nemen, het meisje had ze elke dag nodig. Ze vertelde dat Livia's leven er juist beter uitzag dan ooit: een vaste baan, een stabiele woonsituatie, plannen voor de toekomst. "Haar leven was veranderd ten goede," zou de vriendin later tegen de Cyprus Mail zeggen. "Er was gewoon geen enkele reden om weg te gaan."

De politie kwam langs bij het appartement. Agenten noteerden dat moeder en dochter niet thuis waren. Ze controleerden of er tekenen van braak waren, die waren er niet. Vervolgens sloten ze het dossier met een aantekening die later berucht zou worden: "Moeder en kind hebben het huis verlaten." Geen buurtonderzoek. Geen analyse van telefoongegevens. Geen contact met de Roemeense ambassade. De vriendin die aangifte had gedaan, werd nooit teruggebeld. "Ze hebben niet eens de moeite genomen om mij te bellen om te vragen hoe het verder ging," vertelde ze drie jaar later aan journalisten.

Voor de Cypriotische politie was de zaak helder: een Roemeense gastarbeidster was vertrokken. Dat gebeurde vaker. Buitenlandse huishoudsters kwamen en gingen op Cyprus, een eiland waar tienduizenden vrouwen uit Zuidoost-Azië, Oost-Europa en Nepal werkten als inwonend personeel bij welgestelde families. Velen van hen hadden een precaire verblijfsstatus. Als ze verdwenen, nam de politie doorgaans aan dat ze naar huis waren gegaan of naar een ander land waren doorgereisd. Het was een aanname die zelden werd gecontroleerd.

Anderhalf jaar later, op 5 mei 2018, verdween Mary Rose Tiburcio. Ze was 39, Filipijnse, en werkte als huishoudster in Nicosia. Op 30 april had ze voor het laatst contact gehad met collega's en familieleden. Haar zesjarige dochter Sierra Graze was bij haar. Net als bij Livia en Elena: geen afscheid, geen waarschuwing, geen spoor.

Mary Rose' werkgever meldde haar vermissing bij de politie. Het rapport, gedateerd 5 mei 2018, vermeldde dat Mary Rose voor het laatst was gezien in het gezelschap van een man die ze online had leren kennen. Een vriend, aangeduid als "Orestis." De politie noteerde de naam, maar ondernam geen verdere actie. De aanname was opnieuw dezelfde: de Filipijnse was waarschijnlijk teruggekeerd naar haar thuisland, of misschien naar het door Turkije bezette noorden van het eiland overgestoken.

Dat Sierra Graze, zes jaar oud, ingeschreven op een basisschool in Nicosia, niet meer op school verscheen, leidde evenmin tot alarm. De school informeerde bij de politie. Het antwoord: moeder en dochter waren vermoedelijk naar het noorden gereisd.

Twee maanden later, in juli 2018, verdween een derde vrouw. Arian Palanas Lozano, 28 jaar, ook Filipijnse, ook huishoudster. Haar huisbaas deed navraag toen de huur onbetaald bleef. Arian bleek collega's te hebben verteld over een man die ze via de dating-app Badoo had leren kennen. Hij noemde zich Orestis. Hij had haar verteld dat hij een gescheiden vader was met twee kinderen. Hij leek vriendelijk.

De naam Orestis dook nu voor de tweede keer op in politiedossiers over vermiste buitenlandse vrouwen. Maar niemand legde het verband. De dossiers lagen op verschillende bureaus, bij verschillende agenten, in verschillende mappen. Cyprus is een eiland van nog geen 1,2 miljoen inwoners. De afstand tussen de politiebureaus waar deze vermissingen waren gemeld, bedroeg minder dan 10 kilometer. Toch werden de puzzelstukken niet bij elkaar gelegd.

Terwijl de dossiers stof verzamelden, ging het leven op Cyprus door. En ergens in Nicosia ging een 35-jarige legerkapitein door met zijn routine.

Nikos Metaxas was kapitein bij de Cypriotische Nationale Garde, het leger van de Republiek Cyprus. Hij was lang, had een verzorgd uiterlijk, en woonde alleen in een appartement in Nicosia nadat zijn huwelijk was stukgelopen. Hij had twee kinderen uit dat huwelijk, maar zag hen zelden. Op zijn werk functioneerde hij naar behoren, niet opvallend goed, niet opvallend slecht. Collega's beschreven hem later als teruggetrokken maar niet onvriendelijk. Niemand had reden tot argwaan.

Online was Metaxas een ander persoon. Op Badoo, een dating-app die populair was onder de buitenlandse gemeenschap op Cyprus, opereerde hij onder het pseudoniem Orestis. Hij zocht specifiek contact met buitenlandse vrouwen: Filipijnse, Roemeense, Nepalese. Vrouwen die vaak alleen waren, ver van familie, afhankelijk van hun werk voor hun verblijfsvergunning. Hij presenteerde zich als een zorgzame, gescheiden vader. Hij vertelde Mary Rose dat hij, net als zij, twee kinderen had. Het was een bewuste strategie om vertrouwen te wekken bij alleenstaande moeders.

Tussen september 2016 en de zomer van 2018 vermoordde Metaxas zeven mensen: vijf vrouwen en twee kinderen. Naast Livia, Elena, Mary Rose, Sierra en Arian waren er nog twee slachtoffers: Maricar Valtinez, een 30-jarige Filipijnse, en Asmita Khadka, een Nepalese vrouw van 30. Elk van hen had hij online benaderd, naar zijn appartement gelokt, en daar gedood. Daarna verpakte hij de lichamen in koffers, verzwaarde die met cementblokken, laadde ze in zijn auto, en reed in de nacht naar de verlaten mijnen van Mitsero. Daar liet hij de koffers in het water zakken.